In 3D bị thiếu nhựa (under-extrusion): dấu hiệu và cách khắc phục

In 3D bị thiếu nhựa (under-extrusion): dấu hiệu và cách khắc phục

In 3D bị thiếu nhựa là lỗi mà đầu phun đùn ra ít nhựa hơn lượng cần thiết, làm mô hình có khe hở giữa các đường nhựa, bề mặt rỗ, thành mỏng yếu và dễ gãy. Khác với tách lớp là các lớp không bám nhau, in 3D bị thiếu nhựa làm chính từng lớp đã thiếu vật liệu ngay từ khi đùn ra. Bài viết này giúp bạn nhận diện đúng dấu hiệu thiếu nhựa, tìm nguyên nhân theo thứ tự từ đơn giản tới phức tạp, và khắc phục từng bước để mô hình đặc, chắc trở lại.

1. In 3D bị thiếu nhựa là gì, nhận biết thế nào?

Khi máy in hoạt động bình thường, mỗi đường nhựa đùn ra phải đủ rộng để chạm sát vào đường bên cạnh, tạo thành lớp liền mạch. Khi lượng nhựa đùn ra ít hơn mức cần, các đường nhựa không chạm nhau, để lại khe hở, bề mặt in có vệt rỗ, và lớp trên cùng nhìn thấy rõ các khe trống. Đó chính là hiện tượng in 3D bị thiếu nhựa, hay còn gọi là under-extrusion.

Dấu hiệu nhận biết rõ nhất: bề mặt mô hình rỗ, có khe hở giữa các đường nhựa; thành mô hình mỏng, bóp nhẹ đã nứt; lớp trên cùng không kín, nhìn xuyên được xuống lớp dưới; và đôi khi đầu phun đùn ra từng đoạn ngắt quãng thay vì dòng nhựa liên tục. Nếu mô hình của bạn có những dấu hiệu này đồng thời, khả năng cao là thiếu nhựa chứ không phải do nhiệt độ hay làm mát đơn thuần.

2. Nguyên nhân phổ biến khiến in 3D bị thiếu nhựa: đầu phun tắc một phần và nhựa ẩm

In 3D bị thiếu nhựa - minh họa cận cảnh lớp in có khe hở

Nguyên nhân thường gặp nhất của in 3D bị thiếu nhựa là đầu phun bị tắc một phần. Cặn nhựa cháy, bụi bẩn hoặc sợi nhựa kém chất lượng làm lỗ phun hẹp lại, lượng nhựa đi qua ít hơn dù máy vẫn đùn đúng lệnh. Nhựa bị ẩm cũng gây thiếu nhựa gián tiếp: hơi nước trong sợi nhựa tạo bọt khí khi đùn, dòng nhựa không đều, lúc có lúc không, kèm theo tiếng xì xèo khi in.

Cách kiểm tra: quan sát dòng nhựa khi đùn thử ngoài không khí — dòng nhựa đều, thẳng là tốt; dòng nhựa cong, đứt đoạn hoặc có bọt khí là dấu hiệu đầu phun bẩn hoặc nhựa ẩm. Hãy vệ sinh đầu phun khi còn nóng bằng bàn chải đồng mềm, cẩn thận bỏng, và kiểm tra xem sợi nhựa có giòn, dễ gãy khi bẻ tay không. Cách xử lý nhựa ẩm chi tiết có trong bài Bảo quản filament không bị ẩm: cách giữ nhựa in 3D khô, in đẹp trên Xetabon3D.

3. Cách khắc phục 1: vệ sinh đầu phun và kiểm tra đường dẫn nhựa

Nếu nghi đầu phun tắc một phần, hãy vệ sinh đầu phun trước tiên. Dùng kim thông đầu phun đúng kích cỡ hoặc bàn chải đồng mềm làm sạch nhựa bám quanh miệng phun khi đầu phun còn nóng, cẩn thận bỏng. Với cặn nhựa cháy bám sâu bên trong, hãy làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất máy về cách tháo và vệ sinh đầu phun, đừng dùng vật cứng chọc mạnh làm xước hoặc làm rộng lỗ phun.

Tiếp theo, kiểm tra đường dẫn nhựa từ cuộn nhựa tới đầu phun: ống dẫn có bị gập, kẹt không, bánh răng đùn có bám đầy vụn nhựa không, và sợi nhựa có bị bánh răng bào mòn thành rãnh không. Bánh răng đùn bẩn hoặc mòn sẽ trượt trên sợi nhựa, làm lượng nhựa vào đầu phun ít hơn lệnh đùn. Vệ sinh bánh răng đùn và kiểm tra lực ép của bộ đùn là bước đơn giản nhưng xử lý được nhiều trường hợp thiếu nhựa.

4. Cách khắc phục 2: kiểm tra flow và nhiệt độ đầu phun

Flow (lưu lượng nhựa) quá thấp là nguyên nhân trực tiếp gây in 3D bị thiếu nhựa. Hãy kiểm tra flow trong slicer đã về đúng mức chuẩn của nhà sản xuất nhựa chưa, thường là quanh mức 100%, rồi in thử mô hình test nhỏ để quan sát. Nếu mô hình test vẫn có khe hở, hãy tăng flow từng bước nhỏ và in thử lại sau mỗi lần chỉnh, thay vì tăng nhiều một lúc làm mô hình chuyển sang thừa nhựa.

Nhiệt độ đầu phun quá thấp cũng làm nhựa chảy kém, lượng nhựa ra ít hơn và bám kém. Với PLA, đầu phun khoảng 200–220°C; với PETG, khoảng 230–250°C là khoảng khởi điểm an toàn, chi tiết hơn có trong bài Nhiệt độ in PLA PETG chuẩn: bảng thông số cho người mới trên Xetabon3D. Hãy đối chiếu với thông số nhà sản xuất ghi trên bao bì cuộn nhựa, và tăng nhiệt từng 5°C một khi nghi nhiệt độ là nguyên nhân.

5. Cách khắc phục 3: kiểm tra chiều cao lớp và tốc độ in

Chiều cao lớp quá lớn so với đường kính đầu phun cũng làm mô hình trông như thiếu nhựa, vì lớp dày cần nhiều nhựa hơn mà đầu phun không cấp đủ trong thời gian di chuyển. Với đầu phun 0,4 mm phổ biến, chiều cao lớp khoảng 0,2 mm là mức an toàn cho hầu hết các bản in. Nếu bạn đang in với chiều cao lớp 0,3 mm trở lên trên đầu phun 0,4 mm, hãy thử giảm xuống 0,2 mm và in thử lại.

Tốc độ in quá nhanh cũng gây thiếu nhựa, vì đầu phun không kịp làm nóng chảy đủ nhựa trong thời gian ngắn. Hãy giảm tốc độ in xuống một chút, đặc biệt với mô hình thành mỏng hoặc chi tiết nhỏ, rồi in thử lại. Nguyên tắc chung khi xử lý thiếu nhựa: chỉ chỉnh một thông số mỗi lần — flow, nhiệt độ, chiều cao lớp hoặc tốc độ — rồi in thử, để biết thay đổi nào mới là thứ sửa được lỗi.

6. Khi nào thiếu nhựa là do linh kiện đã mòn hoặc hỏng?

Không phải mọi trường hợp in 3D bị thiếu nhựa đều sửa được bằng vệ sinh hay chỉnh thông số. Đầu phun đã mòn, lỗ phun rộng bất thường, ống dẫn nhựa bị mòn trong, bánh răng đùn mòn răng, hoặc bộ đùn bị nứt đều làm lượng nhựa cấp vào đầu phun không ổn định. Dấu hiệu nhận biết: thiếu nhựa lặp lại dù đã vệ sinh đầu phun, kiểm tra flow và nhiệt độ đúng, và thường nặng dần theo thời gian.

Khi đó, hãy kiểm tra đầu phun có mòn, méo không và thay đúng loại đầu phun tương thích với máy của bạn. Cách kiểm tra và bảo dưỡng máy đầy đủ có trong bài Bảo dưỡng máy in 3D định kỳ: checklist vệ sinh và kiểm tra theo tuần, tháng trên Xetabon3D, và bạn có thể xem thêm các vật tư bàn in và bảo quản tại Xetabon3D khi cần thay linh kiện. Bạn cũng có thể tham khảo thêm hướng dẫn xử lý under-extrusion của Simplify3D để đối chiếu dấu hiệu lỗi với slicer mình đang dùng. Nếu đã thay đầu phun mà máy vẫn thiếu nhựa, hãy nhờ nơi bán hoặc kỹ thuật kiểm tra bộ đùn và bo mạch, vì lúc đó vấn đề có thể nằm sâu hơn trong hệ thống cấp nhựa.

7. Câu hỏi thường gặp

In 3D bị thiếu nhựa có phải do nhựa kém chất lượng không?

Không hẳn. Nhựa ẩm, đầu phun tắc một phần hoặc flow sai là nguyên nhân phổ biến hơn chất lượng nhựa. Hãy vệ sinh đầu phun, kiểm tra nhựa có ẩm không và kiểm tra flow trước khi kết luận do chất lượng nhựa.

Tăng flow bao nhiêu thì hết thiếu nhựa?

Không có con số chung cho mọi máy và mọi cuộn nhựa. Hãy tăng từng bước nhỏ và in thử mô hình test sau mỗi lần chỉnh, để tìm mức flow cho bề mặt liền mạch mà không thừa nhựa.

Nhựa PETG có bị thiếu nhựa nhiều hơn PLA không?

PETG nhạy cảm hơn với nhựa ẩm và nhiệt độ, vì vậy khi PETG bị ẩm hoặc nhiệt chưa đủ, thiếu nhựa thường rõ hơn PLA. Hãy kiểm tra ẩm và nhiệt độ trước khi chỉnh flow với PETG.

Mô hình đã bị thiếu nhựa có sửa được không?

Với khe hở nhỏ, bạn có thể trám và chà nhám lại bề mặt, nhưng với mô hình thiếu nhựa nặng, thành yếu hoặc rỗ khắp thân, in lại với thông số đã sửa thường chắc chắn hơn là sửa mô hình cũ.

Kết luận

Xử lý in 3D bị thiếu nhựa gói gọn trong thứ tự: vệ sinh đầu phun và đường dẫn nhựa, kiểm tra nhựa có ẩm không, kiểm tra flow và nhiệt độ đầu phun, rồi mới xét tới chiều cao lớp, tốc độ in và linh kiện mòn. Làm đúng thứ tự này, hầu hết trường hợp thiếu nhựa đều hết mà không cần thay máy. Cần đầu phun, nhựa in 3D hay vật tư bàn in? Xem vật tư bàn in tại Xetabon3D hoặc gọi hotline 0888.586.850 để được tư vấn linh kiện phù hợp với máy của bạn.

Để lại một bình luận