Hậu xử lý mô hình in 3D: gỡ support, chà nhám và sơn cho đẹp

Hậu xử lý mô hình in 3D: gỡ support, chà nhám và sơn cho đẹp

Bản in vừa ra khỏi máy thường chưa phải là sản phẩm hoàn thiện: còn support, brim, tơ nhựa và những vết lớp in lộ rõ trên bề mặt. Hậu xử lý mô hình in 3D là chuỗi công đoạn gỡ bỏ những phần thừa đó, làm phẳng bề mặt và sơn hoàn thiện, để mô hình từ “in được” thành “dùng được và trưng bày được”. Bài viết này hướng dẫn hậu xử lý mô hình in 3D theo đúng thứ tự, từ gỡ support tới sơn, và những lỗi hay gặp ở mỗi bước.

1. Hậu xử lý mô hình in 3D gồm những bước nào?

Thứ tự chuẩn của hậu xử lý mô hình in 3D là: gỡ mẫu khỏi bàn in, cắt bỏ support và brim, làm sạch tơ nhựa và vết thừa, chà nhám từ thô tới mịn, làm sạch bụi, sơn lót, rồi mới sơn màu và phủ bảo vệ. Làm đúng thứ tự này rất quan trọng: sơn trước khi chà nhám xong sẽ làm lớp sơn lồi lõm theo vết support; chà nhám trước khi gỡ hết support sẽ làm bạn chà vào những phần sắp cắt bỏ, tốn công vô ích.

Không phải mô hình nào cũng cần đủ các bước. Mô hình chức năng, in để dùng trong nhà, thường chỉ cần gỡ support và chà nhám nhẹ là đủ. Mô hình trưng bày, quà tặng hay mô hình mini cần bề mặt đẹp thì mới cần đủ bước tới sơn và phủ bảo vệ. Hãy xác định mục đích của mô hình trước khi bắt tay vào hậu xử lý, để không làm thừa bước cho mô hình chỉ cần dùng tạm.

2. Gỡ mẫu và cắt support đúng cách

Hậu xử lý mô hình in 3D - bộ dụng cụ mài giũa mô hình

Bước đầu tiên của hậu xử lý mô hình in 3D là gỡ mẫu an toàn. Với tấm thép lò xo, hãy chờ bàn nguội hẳn rồi uốn nhẹ tấm để mẫu tự bong, tránh cạy mạnh khi mẫu còn nóng và bám chặt. Với những mẫu chân nhỏ, hãy luồn dụng cụ gỡ bằng nhựa nhẹ nhàng dưới chân mẫu, không dùng dao kim loại cạy mạnh làm xước tấm in và gãy chân mẫu.

Sau khi gỡ mẫu, dùng kìm cắt nhỏ để cắt support và brim sát bề mặt nhất có thể, nhưng đừng cố cắt sát tới mức làm lõm bề mặt. Hãy để lại một chút phần thừa, rồi xử lý tiếp bằng dao trổ và chà nhám ở bước sau. Với support dạng cây (tree support) trong Bambu Studio hay OrcaSlicer, support thường tách ra khá sạch, nhưng những điểm tiếp xúc vẫn để lại vết nhỏ — đó là bình thường, và sẽ được xử lý ở bước chà nhám.

3. Chà nhám mô hình in 3D từ thô tới mịn

Chà nhám là bước quyết định bề mặt mô hình có mịn hay không sau hậu xử lý mô hình in 3D. Hãy bắt đầu từ giấy nhám thô để phá vết support và gờ nhựa, rồi chuyển dần sang giấy nhám mịn hơn sau mỗi lượt. Đừng nhảy cóc từ nhám thô sang nhám rất mịn, vì nhám mịn không phá được vết thô, chỉ làm bóng bề mặt gồ ghề mà thôi.

Với PLA, chà nhám khô thường đã đủ. Với những chi tiết nhỏ, hãy chà nhẹ tay và kiểm tra thường xuyên dưới ánh sáng tốt, vì chà quá mạnh một chỗ sẽ tạo vết lõm khó sửa hơn vết support ban đầu. Với những góc hẹp, lỗ nhỏ mà giấy nhám không vào được, hãy dùng dũa nhỏ để làm phẳng. Sau mỗi lượt chà, hãy phủi sạch bụi bằng bàn chải mềm trước khi chuyển sang giấy mịn hơn, để hạt nhám thô không làm xước lại bề mặt vừa mịn.

4. Làm sạch bụi và xử lý vết nhỏ trước khi sơn

Trước khi sơn, mô hình phải thật sạch bụi và khô hoàn toàn. Bụi nhựa bám trong khe sẽ làm lớp sơn lót bị hạt, bong tróc sau này. Hãy dùng bàn chải mềm phủi bụi, rồi lau bằng khăn sạch không xơ. Nếu mô hình còn những vết lõm nhỏ do support, bạn có thể trám bằng bột trét chuyên dụng cho mô hình, chờ khô rồi chà nhám lại cho phẳng, trước khi sơn lót.

Đây cũng là lúc kiểm tra lại toàn bộ mô hình: còn tơ nhựa nào sót không, còn vết support nào chưa cắt không, có chi tiết nào bị gãy cần dán lại không. Sửa hết những lỗi này trước khi sơn, vì sau khi sơn rồi, việc sửa sẽ khó hơn nhiều và dễ làm hỏng lớp sơn. Nếu bạn chưa biết nên chuẩn bị những dụng cụ nào cho bước này, hãy xem lại danh mục dụng cụ cơ bản tại Xetabon3D để chuẩn bị đủ trước khi bắt đầu.

5. Sơn lót, sơn màu và phủ bảo vệ

Sơn lót là lớp quan trọng nhất trong hậu xử lý mô hình in 3D để sơn đẹp. Sơn lót giúp lớp sơn màu bám đều, che vết lớp in còn sót, và cho màu sắc lên chuẩn hơn. Hãy sơn lót thành lớp mỏng, đều, chờ khô hoàn toàn rồi mới sơn màu. Nếu sơn lót còn ướt mà đã sơn màu chồng lên, hai lớp sơn sẽ không bám vào nhau và dễ bong.

Khi sơn màu, hãy sơn theo lớp mỏng, nhiều lớp, thay vì một lớp dày. Lớp dày dễ chảy, đọng sơn ở góc và làm mất chi tiết nhỏ. Với sơn acrylic, hãy dùng cọ nhỏ cho chi tiết nhỏ và bình xịt cho bề mặt lớn, phẳng. Sau khi sơn màu khô, một lớp phủ bảo vệ mỏng sẽ giúp màu bền hơn, chống trầy nhẹ và chống ẩm khi trưng bày. Luôn sơn ở nơi thoáng khí và đeo khẩu trang khi sơn xịt.

6. Lỗi hậu xử lý mô hình in 3D hay gặp và cách tránh

  • Gãy chân mẫu khi gỡ: thường do cạy mạnh khi mẫu còn nóng hoặc bám chặt. Hãy chờ bàn nguội, uốn nhẹ tấm thép, và dùng dụng cụ nhựa thay vì dao kim loại.
  • Vết lõm do cắt support quá sát: hãy để lại một chút phần thừa khi cắt, rồi xử lý bằng dao trổ và chà nhám sau.
  • Bề mặt lồi lõm sau khi chà: thường do nhảy cóc độ nhám hoặc chà quá mạnh một chỗ. Hãy làm từ thô tới mịn và kiểm tra thường xuyên.
  • Sơn bị hạt, bong tróc: thường do mô hình còn bụi hoặc chưa khô hoàn toàn trước khi sơn. Hãy làm sạch bụi và chờ khô hẳn.
  • Sơn chảy, mất chi tiết: thường do sơn một lớp quá dày. Hãy sơn lớp mỏng, nhiều lớp, và chờ khô giữa các lớp.

Bạn có thể tham khảo thêm tài liệu của Bambu Lab Wiki để đối chiếu cài đặt support và thông số in phù hợp với dòng máy mình đang dùng, vì support càng dễ gỡ thì hậu xử lý càng nhẹ nhàng.

7. Câu hỏi thường gặp

Hậu xử lý mô hình in 3D có bắt buộc phải sơn không?

Không. Mô hình chức năng thường chỉ cần gỡ support và chà nhám nhẹ là đủ. Chỉ mô hình trưng bày, quà tặng hay mô hình mini cần bề mặt đẹp mới cần sơn và phủ bảo vệ.

Chà nhám mô hình in 3D nên làm khô hay làm ướt?

Với PLA, chà nhám khô thường đã đủ. Chà ướt có thể giúp bụi ít bay hơn, nhưng hãy đảm bảo mô hình khô hoàn toàn trước khi sơn, vì sơn trên bề mặt còn ẩm sẽ bong tróc.

Vì sao sơn acrylic bị bong sau khi sơn mô hình in 3D?

Thường do mô hình còn bụi, chưa khô hoàn toàn, hoặc thiếu lớp sơn lót. Hãy làm sạch bụi, chờ khô hẳn, sơn lót mỏng đều rồi mới sơn màu.

Gỡ support làm sao để không gãy mô hình?

Hãy cắt support bằng kìm nhỏ, để lại một chút phần thừa rồi xử lý tiếp bằng dao trổ và chà nhám. Đừng cố bẻ support bằng tay với chi tiết nhỏ, vì lực bẻ rất dễ truyền vào mô hình và làm gãy.

Kết luận

Hậu xử lý mô hình in 3D gói gọn trong thứ tự: gỡ mẫu an toàn, cắt support để lại một chút phần thừa, chà nhám từ thô tới mịn, làm sạch bụi, sơn lót mỏng đều, rồi mới sơn màu nhiều lớp mỏng và phủ bảo vệ. Làm đúng thứ tự này, mô hình từ bản in thô sẽ thành sản phẩm hoàn thiện, đẹp và bền hơn hẳn. Cần dụng cụ cắt tỉa, giấy nhám, sơn acrylic hay vật tư bàn in cho bước hậu xử lý? Xem các sản phẩm tại Xetabon3D hoặc gọi hotline 0888.586.850 để được tư vấn.

Để lại một bình luận