In 3D bị chân voi (elephant foot): nguyên nhân và cách khắc phục

In 3D bị chân voi (elephant foot): nguyên nhân và cách khắc phục

In 3D bị chân voi là lỗi mà lớp đầu tiên của mô hình bị ép dẹt và tràn ra ngoài, làm chân mô hình phình to như chân voi, kích thước đáy lớn hơn thiết kế và khó lắp ghép với chi tiết khác. Lỗi này thường gặp với người mới, nhưng sửa không khó nếu hiểu đúng nguyên nhân. Bài viết này giúp bạn nhận diện đúng dấu hiệu in 3D bị chân voi, tìm nguyên nhân theo thứ tự từ đơn giản tới phức tạp, và khắc phục từng bước để chân mô hình thẳng, đúng kích thước trở lại.

1. In 3D bị chân voi là gì, nhận biết thế nào?

Khi máy in hoạt động bình thường, lớp đầu tiên phải bám chắc vào bàn in mà vẫn giữ đúng kích thước thiết kế. Khi lớp đầu tiên bị ép quá mạnh xuống bàn in, nhựa nóng chảy tràn ra hai bên, làm chân mô hình phình to hơn phần thân phía trên. Nhìn từ bên cạnh, chân mô hình có một vành nhựa thừa nhô ra, giống như chân voi, và đó chính là hiện tượng in 3D bị chân voi, hay còn gọi là elephant foot.

Dấu hiệu nhận biết rõ nhất: đáy mô hình rộng hơn thiết kế, đo bằng thước thấy kích thước đáy lớn hơn kích thước thân; vành nhựa thừa chạy quanh chân mô hình; mô hình khó lắp ghép với chi tiết khác vì đáy đã to hơn; và lớp đầu tiên trông bị dẹt, mỏng hơn các lớp phía trên. Nếu mô hình của bạn có những dấu hiệu này, đó là chân voi chứ không phải do cong vênh hay thừa nhựa toàn bộ mô hình.

Ngược lại, nếu toàn bộ mô hình đều thừa nhựa và sần sùi, đó là thừa nhựa, đã có trong bài In 3D bị thừa nhựa (over-extrusion): dấu hiệu và cách khắc phục trên Xetabon3D.

2. Nguyên nhân phổ biến khiến in 3D bị chân voi: Z-offset thấp và bàn in nóng

In 3D bị chân voi - minh họa đầu phun ép dẹt lớp đầu tiên

Nguyên nhân thường gặp nhất của in 3D bị chân voi là Z-offset đặt quá thấp, tức đầu phun quá gần bàn in ở lớp đầu tiên. Khi đầu phun quá gần, nhựa đùn ra bị ép dẹt giữa đầu phun và bàn in, tràn ra hai bên thay vì tạo thành đường nhựa đúng chiều rộng. Hãy kiểm tra Z-offset và căn lại lớp đầu tiên trước khi nghi tới nguyên nhân khác. Cách căn chỉnh lớp đầu tiên chi tiết có trong bài Căn chỉnh lớp in đầu tiên sao cho đẹp và bám chắc trên Xetabon3D.

Bàn in quá nóng cũng gây chân voi, vì nhựa ở lớp đầu tiên giữ nhiệt lâu, mềm lâu và bị trọng lượng các lớp trên ép dẹt xuống. Với PLA, bàn in khoảng 55–60°C; với PETG, khoảng 70–80°C là khoảng khởi điểm an toàn, chi tiết hơn có trong bài Nhiệt độ in PLA PETG chuẩn: bảng thông số cho người mới trên Xetabon3D. Hãy đối chiếu với thông số nhà sản xuất ghi trên bao bì cuộn nhựa, và giảm nhiệt bàn từng 5°C một khi nghi bàn in là nguyên nhân.

3. Cách khắc phục 1: nâng Z-offset và kiểm tra chiều cao lớp đầu tiên

Hãy bắt đầu bằng cách nâng Z-offset lên một chút, tức tăng khoảng cách giữa đầu phun và bàn in ở lớp đầu tiên, rồi in thử mô hình test nhỏ để quan sát. Lớp đầu tiên đúng là khi đường nhựa bám đều vào bàn in, các đường nhựa chạm sát nhau mà không bị ép dẹt tràn ra ngoài. Hãy chỉnh Z-offset từng bước nhỏ và in thử lại sau mỗi lần chỉnh, thay vì nâng nhiều một lúc làm lớp đầu tiên không bám được vào bàn in.

Tiếp theo, hãy kiểm tra chiều cao lớp đầu tiên trong slicer: lớp đầu tiên quá mỏng so với các lớp còn lại cũng làm nhựa bị ép dẹt và tràn ra. Hãy đặt chiều cao lớp đầu tiên bằng hoặc cao hơn một chút so với chiều cao lớp thường, ví dụ lớp thường 0,2mm thì lớp đầu tiên khoảng 0,2–0,3mm, rồi in thử để kiểm tra. Nguyên tắc chung: chỉ chỉnh một thông số mỗi lần, rồi in thử, để biết thay đổi nào mới là thứ sửa được lỗi.

4. Cách khắc phục 2: giảm nhiệt bàn và kiểm tra flow lớp đầu tiên

Nếu đã nâng Z-offset mà chân voi vẫn còn, hãy giảm nhiệt độ bàn in xuống một chút, nhất là khi in PLA với bàn in đang đặt quá cao. Bàn in mát hơn giúp lớp đầu tiên nguội nhanh hơn, cứng nhanh hơn và ít bị ép dẹt bởi các lớp trên. Hãy giảm từng 5°C một và in thử lại sau mỗi lần chỉnh, đừng giảm quá nhiều một lúc làm lớp đầu tiên không bám được vào bàn in.

Flow riêng cho lớp đầu tiên trong slicer đang đặt quá cao cũng gây chân voi, vì lớp đầu tiên đùn ra nhiều nhựa hơn mức cần và tràn ra ngoài. Hãy kiểm tra flow của lớp đầu tiên trong slicer đã về đúng mức chuẩn chưa, thường là quanh 100%, rồi in thử để kiểm tra. Nếu flow lớp đầu tiên đã đúng mà chân voi vẫn còn, hãy kiểm tra tiếp tấm in và keo dán bàn ở mục dưới.

5. Cách khắc phục 3: kiểm tra tấm in, keo dán bàn và độ phẳng của bàn in

Tấm in bị lõm hoặc bàn in không phẳng làm đầu phun ở một số vị trí quá gần bàn in, gây chân voi không đều — chỗ phình to, chỗ bình thường. Hãy kiểm tra độ phẳng của bàn in bằng cách di chuyển đầu phun qua các vị trí khác nhau và quan sát khoảng cách, hoặc dùng tính năng cân bàn tự động của máy nếu có. Cách chọn và vệ sinh tấm in có trong bài Tấm in PEI: Cách chọn và vệ sinh để bám dính tốt, dễ lấy mẫu trên Xetabon3D.

Keo dán bàn in bôi quá dày cũng làm lớp đầu tiên bị nâng lên không đều và tràn ra, vì lớp keo dày tạo thành một lớp đệm mềm dưới nhựa. Hãy bôi keo mỏng và đều, chỉ đủ để tăng độ bám, đừng bôi dày như sơn. Sau khi vệ sinh tấm in và bôi keo lại đúng cách, hãy in thử mô hình test để kiểm tra chân voi đã hết chưa trước khi in mô hình lớn.

6. Khi nào chân voi là do slicer và cách dùng tính năng bù chân voi?

Một số slicer có tính năng bù chân voi, hay elephant foot compensation, cho phép thu nhỏ lớp đầu tiên một chút để bù lại phần nhựa tràn ra. Hãy bật tính năng này với mức bù nhỏ, in thử và tăng dần cho tới khi chân mô hình thẳng. Đây là cách sửa nhanh khi đã kiểm tra Z-offset, nhiệt bàn và flow mà chân voi vẫn còn một chút. Bạn có thể đối chiếu thêm với hướng dẫn xử lý lỗi in 3D của Simplify3D để nhận diện đúng lỗi in 3D bị chân voi qua hình ảnh minh họa: Print Quality Troubleshooting Guide của Simplify3D.

Tuy nhiên, đừng dùng tính năng bù chân voi để che đi Z-offset sai quá nhiều, vì Z-offset sai còn gây ra các lỗi khác như lớp đầu tiên không bám hoặc đầu phun cào vào bàn in. Hãy sửa Z-offset và nhiệt bàn cho đúng trước, rồi mới dùng tính năng bù chân voi để xử lý phần còn lại. Cách bảo dưỡng máy đầy đủ có trong bài Bảo dưỡng máy in 3D định kỳ: checklist vệ sinh và kiểm tra theo tuần, tháng trên Xetabon3D, và bạn có thể xem thêm các vật tư bàn in và bảo quản tại Xetabon3D khi cần tấm in hay keo dán bàn mới.

7. Câu hỏi thường gặp

In 3D bị chân voi có phải do thừa nhựa không?

Không hẳn. Chân voi chỉ xảy ra ở lớp đầu tiên do Z-offset thấp hoặc bàn in nóng, còn thừa nhựa xảy ra ở mọi lớp do flow cao. Nếu chỉ chân mô hình phình to còn thân bình thường, đó là chân voi chứ không phải thừa nhựa toàn bộ.

Nâng Z-offset bao nhiêu thì hết chân voi?

Không có con số chung cho mọi máy, vì nó phụ thuộc vào độ phẳng của bàn in và loại tấm in. Hãy nâng từng bước nhỏ và in thử mô hình test sau mỗi lần chỉnh, để tìm mức Z-offset cho lớp đầu tiên bám chắc mà không bị ép dẹt.

Bàn in PLA nên để bao nhiêu độ để không bị chân voi?

Với PLA, bàn in khoảng 55–60°C là khoảng khởi điểm an toàn. Nếu chân voi vẫn còn, hãy giảm từng 5°C một và in thử lại, đừng giảm quá nhiều làm lớp đầu tiên không bám được.

Mô hình đã bị chân voi có sửa được không?

Có thể chà nhám hoặc cắt tỉa phần vành nhựa thừa ở chân mô hình sau khi in xong, nhưng tốt nhất là sửa Z-offset và nhiệt bàn rồi in lại mô hình mới để chân thẳng và đúng kích thước.

Kết luận

In 3D bị chân voi xử lý theo thứ tự: nâng Z-offset, kiểm tra chiều cao lớp đầu tiên, giảm nhiệt bàn, kiểm tra flow lớp đầu tiên, vệ sinh tấm in và bôi keo mỏng, rồi mới dùng tính năng bù chân voi trong slicer. Làm đúng thứ tự này, chân mô hình sẽ thẳng và đúng kích thước trở lại. Cần tấm in, keo dán bàn hay dụng cụ vệ sinh máy? Xem vật tư bàn in tại Xetabon3D hoặc gọi hotline 0888.586.850 để được tư vấn vật tư phù hợp với máy của bạn.

Để lại một bình luận